Биоакустическая Коррекция (БАК)

БАК-терапия нима

БАК-терапия миянинг электр фаоллигини қайд этиш ва акустик қайта алоқани бирлаштиради.

Сеанс вақтида махсус датчиклар ЭЭГни қайд этади. Компьютер тизими олинаётган сигнални таҳлил қилади ва унинг хусусиятларини товушлар кетма-кетлигига айлантиради. Бемор ҳосил бўлган товуш композициясини қулоқчин орқали тинглайди.

Оддий мусиқа тинглашдан фарқли равишда, товуш бевосита беморнинг ўз бош миясидаги жорий фаоллик асосида шаклланади ва шу фаоллик билан бирга ўзгариб боради.

Муолажа дори воситаларини киритишни, мияни электр стимуляция қилишни ёки оғриқли манипуляцияларни талаб қилмайди.

Биоакустик коррекция нима учун қўлланилади

Биоакустик коррекция неврологик ва индивидуал реабилитация дастурлари киритилиши мумкин. Курснинг мақсадлари нафақат ташхисга, балки беморнинг аниқ қийинчиликларига ҳам боғлиқ бўлади.

Болаларда мутахассис қуйидагиларга эътибор қаратиши мумкин:

• диққатни жамлаш ва уни барқарор сақлаш;
• қўзғалиш даражаси ва бир фаолиятдан бошқасига ўта олиш қобилияти;
• ҳиссий бошқарув;
• уйқу сифати;
• нутқ ривожланиши;
• ахборотни қабул қилиш ва қайта ишлаш қобилияти;
• хулқ-атвор ва машғулотларга мослашиш;
• умумий психоэмоционал ҳолат.

Шунинг учун курсни бошлашдан олдин аниқ вазифаларни белгилаб олиш муҳим. Бир бола учун бу мутахассис билан хотиржам шуғулланиш қобилиятини яхшилаш бўлиши мумкин, бошқаси учун — нутқ ривожланишини қўллаб-қувватлаш, учинчиси учун эса — диққат, уйқу ёки ҳиссий бошқарув устида ишлаш.

Болалар учун бош миянинг биоакустик коррекцияси

Энг кўп ҳолларда болалар учун бош миянинг биоакустик коррекцияси комплекс реабилитация дастурининг бир қисми сифатида кўриб чиқилади.

БАК турли ривожланиш хусусиятлари ва асаб тизими фаолиятида ўзгаришлар бўлган болаларда, жумладан қуйидаги ҳолатларда қўлланилиши мумкин:

• аутизм ва РАС;
• СДВГ;
• психик ривожланишнинг кечикиши;
• нутқ ривожланишининг кечикиши;
• ЗПРР;
• алалия ва бошқа нутқ бузилишлари;
• диққат бузилишлари;
• ҳиссий беқарорлик;
• ухлаш ва уйқу сифати билан боғлиқ қийинчиликлар;
• юқори қўзғалувчанлик.

Бунда бир хил ташхис бир хил дастурни англатмайди. Масалан, РАС бўлган икки бола нутқи, хулқ-атвори, сенсор сезгирлиги, диққатни жамлаши ва атрофдагилар билан ўзаро муносабатга кириша олиш қобилияти бўйича сезиларли фарқ қилиши мумкин.

Шунинг учун мутахассис нафақат тиббий хулосани, балки боланинг айни пайтдаги ҳолатини ҳам баҳолайди.

Нутқ ва когнитив бузилишларда БАК

Нутқ, диққат, хотира, ахборотни қабул қилиш ва ҳиссий бошқарув асаб тизими фаолияти билан чамбарчас боғлиқ. Агар болага диққатни жамлаш, кўрсатмани эслаб қолиш ёки вазифаларни хотиржам бажариш қийин бўлса, бу логопед, нейропсихолог ва бошқа мутахассислар билан машғулотлар самарадорлигига ҳам таъсир қилиши мумкин.

Шунинг учун комплекс дастурда БАК коррекцион машғулотлар билан параллел равишда тайинланиши мумкин.

Нутқ бузилишларида мутахассис қуйидагиларни баҳолайди:

• мурожаат қилинган нутқни тушуниш;
• ўз нутқининг миқдори ва сифати;
• сўзлар ва кўрсатмаларни такрорлаш қобилияти;
• вазифага диққатни жамлаш;
• эшитиш орқали қабул қилиш;
• янги кўникмаларни ўзлаштириш суръати.

Бу аппарат муолажасини аниқ реабилитация вазифалари билан боғлаш ва уни алоҳида ҳолда ўтказмаслик имконини беради.

Аутизмда биоакустик коррекция

Аутистик спектр бузилишлари бўлган болаларда клиник манзара сезиларли даражада фарқ қилиши мумкин. Бир болада мулоқотдаги қийинчиликлар биринчи ўринга чиқса, бошқасида — юқори қўзғалувчанлик, уйқу ёки диққат бузилишлари, учинчисида эса — сенсор ва хулқ-атвор хусусиятлари устун бўлиши мумкин.

Шунинг учун аутизмда БАК боланинг индивидуал хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда кўриб чиқилади.

Дастур тузишда мутахассис диққатни жамлаш қобилияти, машғулотларга мослашиш, катталар билан ўзаро муносабатга киришиш, ҳиссий ҳолатни бошқариш ва янги кўникмаларни ўзлаштириш имкониятини ҳисобга олиши мумкин.

РАСда биоакустик коррекцияни қўллаш учун клиника сайтида алоҳида йўналиш мавжуд бўлиб, бу масала у ерда батафсилроқ ёритилган.

БАК муолажаси қандай ўтади

Биринчи сеансдан олдин мутахассис тиббий маълумотлар билан танишади ва курс мақсадларини белгилайди.

БАК муолажаси вақтида бемор қулай ҳолатда жойлашади. Бош миянинг биоэлектрик фаоллигини қайд этиш учун бошга датчиклар маҳкамланади, шундан сўнг қулоқчин тақилади.

Кейин жараён автоматик тарзда давом этади:

1. ускуна бош миянинг жорий фаоллигини қайд этади;
2. дастур ЭЭГ сигналини қайта ишлайди;
3. сигнал параметрлари товушга айлантирилади;
4. бемор ҳосил бўлган акустик кетма-кетликни қулоқчин орқали эшитади.

Сеанс вақтида мутахассис беморнинг ҳолати ва ускунанинг ишлашини назорат қилади.

Болалар учун айниқса хотиржам муҳит яратиш муҳим. Муолажани бошлашдан олдин болага нима содир бўлишини тушунтириш, датчиклар ва қулоқчинга ўрганиб олиши учун вақт бериш мумкин.

Сеанс вақтида бемор нимани ҳис қилади

Биоакустик коррекция оғриқли ҳиссиётлар билан боғлиқ эмас. Электродлар орқали мияга электр токи берилмайди — ускуна фақат миянинг ўз фаоллигини қайд этиш учун ишлатилади.

Сеанс вақтида беморнинг асосий вазифаси — қулай ҳолатда хотиржам туриш ва товушни тинглаш.

Айрим болаларга қулоқчин ёки датчикларга ўрганиш учун вақт керак бўлиши мумкин. Бу айниқса кучли тактил ёки товуш сезгирлигида долзарб. Бундай ҳолатларда мутахассис боланинг реакциясини ҳисобга олади ва муолажани давом эттириш мумкинлиги ҳақида қарор қабул қилади.

Биоакустик коррекция курси

Одатда БАК курс тарзида ўтказилади. Сеанслар сони беморнинг ёши, асаб тизими ҳолати, дастур вазифалари ва динамикасига қараб мутахассис томонидан индивидуал белгиланади.

Курсни бошлашдан олдин қайси ўзгаришлар кузатиб борилиши режалаштирилаётганини белгилаб олиш фойдали. Булар қуйидагилар бўлиши мумкин:

• диққатни жамлаш давомийлиги;
• уйқу сифати;
• ҳиссий ҳолат;
• хулқ-атвор;
• вазифаларни бажариш қобилияти;
• нутқий фаоллик;
• реабилитацион машғулотларни қабул қилиш қобилияти.

Бундай ёндашув натижани нафақат ота-оналарнинг умумий таассуроти, балки аниқ кузатиладиган кўрсаткичлар бўйича ҳам баҳолаш имконини беради.

Биоакустик коррекцияни нималар билан бирга қўллаш мумкин

Болалар реабилитациясида битта аппарат усули камдан-кам ҳолларда барча вазифаларни бир вақтнинг ўзида ҳал қилади. Шунинг учун БАК кенгроқ индивидуал дастурнинг бир қисми бўлиши мумкин.

Боланинг эҳтиёжларига қараб дастурга қуйидагилар киритилиши мумкин:

• логопед билан машғулотлар;
• нейрокоррекция;
• ABA-терапия;
• сенсор интеграция;
• адаптив жисмоний тарбия;
• болалар психологи билан ишлаш;
• массаж;
• бошқа нейромодуляцион муолажалар.

Турли йўналишлар тартибсиз тайинланмаслиги, балки умумий реабилитация вазифасини ҳал қилишга қаратилган бўлиши муҳим.

Қачон олдиндан консультация талаб қилинади

Курсдан олдин мутахассисга бемор саломатлигининг барча муҳим хусусиятлари ҳақида маълум қилиш керак.

Қуйидаги ҳолатларда алоҳида эътибор талаб этилади:

• эпилептик ёки бошқа тутқаноқ хуружлари;
• кучли товушга юқори сезгирлик;
• ўткир касалликлар;
• тана ҳароратининг кўтарилиши;
• оғир сурункали касалликлар;
• неврологик ҳолатдаги сезиларли ўзгаришлар;
• катта ёшли беморда ҳомиладорлик.

Агар ЭЭГ натижалари, невролог консультациялари ва бошқа текширувлар мавжуд бўлса, уларни мутахассисга тақдим этиш мақсадга мувофиқ.

Биоакустик коррекцияни ўтказиш имконияти ҳақидаги қарор индивидуал қабул қилинади.

Тошкентдаги «Альмадея» клиникасида биоакустик коррекция

«Альмадея»да БАК алоҳида универсал муолажа сифатида эмас, балки индивидуал реабилитация дастурининг эҳтимолий қисми сифатида кўриб чиқилади.

Мутахассислар беморнинг ёши, ташхиси, ривожланиш хусусиятлари ва аниқ вазифаларини ҳисобга оладилар. Зарур ҳолларда биоакустик коррекция клиниканинг бошқа йўналишлари билан бирлаштирилади, шунда нутқ, диққат, хулқ-атвор, ҳаракат ва когнитив функциялар устидаги ишлар ўзаро боғлиқ ҳолда олиб борилади.

БАК болага ёки катта ёшли беморга мос келишини билиш учун Тошкентдаги «Альмадея» клиникасида консультацияга ёзилиш мумкин.