Болаларда ривожланиш бузилишларини ташхислаш

Тошкентдаги «Альмадея» клиникасида нутқий, когнитив, хулқ-атвор ва неврологик бузилишлари бўлган болалар учун турли хил ташхис турлари ўтказилади. Текширув натижаларига кўра мутахассислар ота-оналарга аниқланган хусусиятларни тушунтирадилар ва зарур ҳолларда кейинги коррекция ёки реабилитация учун индивидуал дастур тузадилар.

Болага қачон ташхис керак

Агар ота-оналар боланинг ривожланиши ёшига хос кутилган кўрсаткичлардан сезиларли даражада фарқ қилишини ёки узоқ вақт давомида сақланиб қолаётган қийинчиликлар пайдо бўлганини сезсалар, мутахассисларга мурожаат қилиш керак.

Текширув учун қуйидагилар сабаб бўлиши мумкин:

• нутқ пайдо бўлишининг кечикиши;
• луғат захирасининг камлиги ёки мурожаат қилинган нутқни тушунмаслик;
• диққатни жамлашда қийинчиликлар;
• гиперактивлик ва импульсивлик;
• тенгдошлар билан мулоқот қилишда қийинчиликлар;
• такрорланувчи хулқ-атвор ва қизиқишларнинг яққол ўзига хос хусусиятлари;
• эслаб қолиш ва ўрганишда қийинчиликлар;
• психик ёки мотор ривожланишнинг кечикиши;
• товушлар, тегинишлар ва бошқа қўзғатувчиларга ғайриоддий реакциялар;
• РАС, СДВГ, интеллектуал ёки неврологик бузилишларга шубҳа.

Агар болага дастлабки ташхис қўйилган бўлса, аммо унинг ҳолатини аниқлаштириш ва кейинги реабилитация йўналишини белгилаш талаб этилса, ташхис ҳам зарур бўлади.

Қандай ташхис турлари ўтказилади

«Альмадея»да текширувнинг турли йўналишлари қўлланилади. Танлов шикоятлар, боланинг ёши ва ҳал қилиниши керак бўлган вазифаларга боғлиқ.

РАС ва аутизм ташхиси

Текширув боланинг ижтимоий ўзаро муносабати, мулоқоти, хулқ-атвори ва ривожланиш хусусиятларини баҳолашга қаратилган. Мутахассис алоҳида бир белгини эмас, балки аутизм спектри бузилишларига хос бўлган белгилар мажмуасини таҳлил қилади.

Неврологик ташхис

Болалар неврологи асаб тизимининг ҳолатини, ҳаракат функцияларини, координацияни, мушак тонусини, рефлексларни ва боланинг ривожланиш хусусиятларини баҳолайди. Зарур ҳолларда шифокор қўшимча текширувларни тавсия қилади.

Нейропсихологик ташхис

Нейропсихолог диққат, хотира, тафаккур, идрок, нутқ, ихтиёрий назорат ва бошқа олий психик функцияларни баҳолайди. Бундай текширув ўқиш, хулқ-атвор ва янги кўникмаларни ўзлаштиришдаги қийинчиликларнинг сабабларини тушунишга ёрдам беради.

Логопедик ташхис

Логопед нутқни тушуниш, фаол луғат, товушларни талаффуз қилиш, грамматик тузилиш, боғланган нутқ ва бошқа нутқий функцияларни текширади. Ташхис ЗРР, алалия, дизартрия ва бошқа нутқ бузилишларида ўтказилади.

Психологик ташхис

Психолог боланинг эмоционал ҳолатини, хулқ-атвор хусусиятларини, атрофдагилар билан ўзаро муносабатини, мослашувини ва билиш ривожланишини баҳолайди.

Интеллект ташхиси

Интеллектуал ривожланишни текшириш тафаккур даражасини, вазифаларни ҳал қилиш, сабаб-оқибат боғланишларини тушуниш ва янги маълумотларни ўзлаштириш қобилиятини баҳолаш имконини беради.

Электроэнцефалография (ЭЭГ)

ЭЭГ бош миянинг биоэлектрик фаоллигини қайд этиш учун қўлланилади. Текширув эпилептик фаолликка шубҳа қилинганда, хуружлар ва бошқа неврологик ҳолатларда тайинланиши мумкин.

Шунингдек, клиникада митохондриал дисфункция ташхиси ва бола ривожланишининг комплекс ташхиси ўтказилади.

Болани текшириш қандай ўтади

Ташхис формати танланган йўналишга боғлиқ. Биринчи босқичда мутахассис ота-оналар билан суҳбатлашади, шикоятларни, ҳомиладорлик ва эрта ривожланиш хусусиятларини, ўтказилган касалликларни ва аввал олинган хулосаларни аниқлаштиради.

Кейин бевосита бола билан иш олиб борилади. Бу кўрик, кузатув, ўйин шаклидаги топшириқлар, стандартлаштирилган ташхис методикалари ёки инструментал текширув бўлиши мумкин.

Кичик ёшдаги болалар учун тинч муҳит яратиш айниқса муҳим. Мутахассис боланинг ёшини, унинг ўзаро мулоқот қилиш қобилиятини ва нотаниш вазиятга реакциясини ҳисобга олади. Агар битта қабул етарли бўлмаса, ташхис бир неча босқичда ўтказилиши мумкин.

Ташхисдан кейин ота-оналар нима оладилар

Текширувнинг асосий натижаси — болада айнан қандай қийинчиликлар борлигини ва унга қандай ёрдам кераклигини тушуниш.

Ташхис натижаларига кўра мутахассислар:

• аниқланган ривожланиш хусусиятларини тавсифлашлари;
• дастлабки ташхисни аниқлаштиришлари ёки тасдиқлашлари;
• қўшимча қўллаб-қувватлаш талаб этиладиган функцияларни аниқлашлари;
• бошқа мутахассислар консультацияларини тавсия қилишлари;
• коррекцион иш йўналишларини танлашлари;
• индивидуал реабилитация дастурини тузишлари мумкин.

«Альмадея» клиникасида реабилитация невролог шифокор консультациясидан бошланади. Шифокор тиббий ҳужжатларни ўрганади, кўрик ўтказади ва олинган маълумотлар асосида болага ёрдам беришнинг шахсий режасини тузади. Зарур ҳолларда унга нейромодуляцион муолажалар, АФК, сенсор интеграция, нейрокоррекция, психолог билан машғулотлар, массаж, ABA-терапия ва логопедик ишлар киритилади.

«Альмадея»да комплекс ташхис

Комплекс ёндашувнинг ўзига хос хусусияти шундаки, болани турли йўналишдаги мутахассислар баҳолашлари мумкин. Бу нутқий, когнитив, ҳаракат ва хулқ-атвор қийинчиликлари биргаликда кузатилганда айниқса муҳим.

Масалан, нутқ ривожланишининг кечикиши нафақат логопед консультациясини, балки неврологик ҳолат, эшитиш идроки, диққат ва когнитив функцияларни баҳолашни ҳам талаб қилиши мумкин. РАСга шубҳа қилинганда қўшимча равишда мулоқот, ижтимоий ўзаро муносабат ва хулқ-атвор хусусиятлари баҳоланади.

Бундай ёндашув боланинг ривожланиши ҳақида тўлиқроқ тасаввурга эга бўлишга ва иш фақат битта намоён бўлган белги билан олиб борилиб, бошқа муҳим хусусиятлар эътибордан четда қоладиган вазиятнинг олдини олишга ёрдам беради.