РАСда нейропсихолог

Аутизм спектри бузилишлари бўлган болалар ўзига хос тарзда ривожланади. Уларда мулоқот қилиш, нутқни тушуниш, диққат, ўзини бошқариш, ахборотни қайта ишлаш ва атроф-муҳит билан ўзаро муносабатда қийинчиликлар юзага келиши мумкин. Шунинг учун РАСда нейропсихолог болага комплекс ёрдам кўрсатишда асосий мутахассислардан бири ҳисобланади.

Нейропсихологнинг иши фақат алоҳида кўникмаларни ривожлантиришга эмас, балки боланинг асаб тизими қандай ишлашини тушунишга ҳам қаратилган. Мутахассис кучли томонларни аниқлашга, юзага келаётган қийинчиликларнинг сабабларини тушунишга ва боланинг индивидуал хусусиятларига мос коррекция дастурини танлашга ёрдам беради.

«Альмадея» клиникасида иш аутизмли болаларнинг хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда замонавий нейропсихологик диагностика ва коррекция усуллари асосида олиб борилади.

Қачон нейропсихологга мурожаат қилиш керак?

Мутахассис ёрдами ташхиси аллақачон қўйилган болаларга ҳам, ривожланиш бузилишларининг дастлабки белгилари пайдо бўлган болаларга ҳам фойдали бўлиши мумкин.

Мурожаат қилиш учун қуйидагилар сабаб бўлиши мумкин:

• нутқнинг йўқлиги ёки кечикиши;
• мурожаат қилинган нутқни тушунишдаги қийинчиликлар;
• мулоқотга қизиқишнинг йўқлиги;
• диққатни жамлашдаги қийинчиликлар;
• стереотип хулқ-атвор;
• юқори сенсор сезгирлик;
• ўқишдаги қийинчиликлар;
• ўзини назорат қилиш билан боғлиқ муаммолар;
• эмоционал беқарорлик;
• болалар боғчаси ёки мактабга мослашишдаги қийинчиликлар.

Иш қанчалик эрта бошланса, зарур кўникмаларни ривожлантириш ва боланинг мослашуви учун шунчалик кўпроқ имконият пайдо бўлади.

РАС бўлган болаларнинг нейропсихологик диагностикаси

Коррекцион ишни бошлашдан олдин РАС бўлган болаларнинг нейропсихологик диагностикаси ўтказилади. Унинг вазифаси фақат қийинчиликлар мавжудлигини тасдиқлаш эмас, балки боланинг ривожланиш хусусиятларини батафсил ўрганишдан иборат.

Диагностика вақтида мутахассис қуйидагиларни баҳолайди:

• диққат ва вазифани ушлаб туриш қобилияти;
• хотира ва янги ахборотни ўзлаштириш;
• нутқни тушуниш;
• тафаккурнинг ривожланиши;
• сенсор ахборотни қайта ишлаш хусусиятлари;
• ўзини бошқариш даражаси;
• эмоционал реакциялар;
• мотор кўникмалар;
• катта ёшли инсон билан ўзаро муносабатга киришиш қобилияти.

Текширув натижаларига кўра боланинг реал эҳтиёжларига асосланган индивидуал ёрдам дастури тузилади.

Нейропсихолог аутизмли болаларга қандай ёрдам беради?

Аутизмда нейропсихолог ўқиш, мулоқот ва мустақилликнинг асосини ташкил этувчи базавий функцияларни ривожлантириш устида ишлайди.

Иш қуйидаги йўналишларга қаратилган бўлиши мумкин:

• диққат ва концентрацияни ривожлантириш;
• нутқни тушунишни яхшилаш;
• хотирани ривожлантириш;
• ўзини назорат қилиш кўникмаларини шакллантириш;
• ҳаракатларни режалаштиришни ривожлантириш;
• мия ярим шарлари ўртасидаги ўзаро ҳамкорликни яхшилаш;
• сенсор ортиқча юкланишни камайтириш;
• кўрсатмаларга амал қилиш қобилиятини ривожлантириш;
• атрофдагилар билан ўзаро муносабат кўникмаларини шакллантириш.

Асосий мақсад — болага ахборотни яхшироқ қабул қилиш, атроф-муҳит билан самаралироқ ўзаро муносабатда бўлиш ва ўз имкониятларидан тўлиқроқ фойдаланишга ёрдам бериш.

РАС бўлган болаларнинг нейропсихологик коррекцияси

РАС бўлган болаларнинг нейропсихологик коррекцияси боланинг ёши, нутқининг ривожланиш даражаси, когнитив хусусиятлари ва сенсор профилини ҳисобга олган ҳолда ташкил этилади.

Машғулотлар давомида қуйидагилар қўлланилади:

• ҳаракат машқлари;
• сенсомотор топшириқлар;
• ўйин усуллари;
• диққат ва хотирани ривожлантирувчи машқлар;
• ўзини бошқаришни шакллантиришга қаратилган топшириқлар;
• фазовий тасаввурларни ривожлантирувчи машқлар;
• махсус нейропсихологик дастурлар.

Ҳар бир бола учун индивидуал ривожланиш йўналиши тузилади ва натижаларга эришилган сари у ўзгартирилиши мумкин.

Аутизм ва РАСда нейрокоррекция

Кўплаб ота-оналар аутизмда нейрокоррекция ёки РАСда нейрокоррекция нима экани ҳақида маълумот излайдилар. Нейрокоррекция боланинг шахсиятини ўзгартиришга қаратилмаганини тушуниш муҳим. Унинг вазифаси болага ўрганиш, атрофдагиларни тушуниш, ўз хулқ-атворини бошқариш ва турли ҳаётий вазиятларга мослашишда ёрдам берадиган функцияларни ривожлантиришдан иборат.

Аутизмли болалар учун нейрокоррекция махсус танланган машқлар, ҳаракат фаоллиги ва сенсомотор дастурлар орқали зарур функцияларни ривожлантиришга ёрдам беради. Бунинг натижасида диққат, ахборотни қабул қилиш, мулоқот кўникмалари ва кундалик вазифаларни бажариш қобилияти босқичма-босқич яхшиланиши мумкин.

Нейропсихолог билан машғулотлар қандай ўтади?

РАС бўлган кўплаб болалар анъанавий таълим форматида қийинчиликларга дуч келадилар. Шунинг учун аутизмда нейропсихолог машғулотларни бола ўзини қулай ва хавфсиз ҳис қиладиган тарзда ташкил этади.

Машғулотлар ўйин шаклида ўтади ва турли фаолиятларни ўз ичига олади. Бола ҳаракат машқларини бажариши, буюмлар билан ишлаши, сенсомотор топшириқларни ўтиши, ўйин орқали диққат ва хотирани ривожлантириши мумкин. Юклама қизиқишни сақлаб қолиш ва ортиқча чарчоқнинг олдини олиш учун индивидуал равишда танланади.

Мутахассис боланинг ҳолатини мунтазам кузатиб боради ва унинг ютуқлари ҳамда қабул қилиш хусусиятларига қараб дастурни мослаштиради.

РАС бўлган болалар билан нейрокоррекция комплекс ёрдам таркибида

РАС бўлган болалар билан нейрокоррекция комплекс қўллаб-қувватлаш дастурининг бир қисми бўлганда турли ривожланиш вазифаларини ўзаро мувофиқлаштириш имкони пайдо бўлади.

Боланинг эҳтиёжларига қараб иш қуйидагилар билан биргаликда олиб борилиши мумкин:

• логопедик машғулотлар;
• сенсор интеграция;
• эрготерапия;
• мослаштирилган жисмоний тарбия;
• психологик қўллаб-қувватлаш;
• коммуникатив кўникмаларни ривожлантириш.

Комплекс ёндашув бир вақтнинг ўзида ривожланишнинг бир нечта йўналишлари устида ишлаш ва болага янги кўникмаларни кундалик ҳаётда қўллашга ёрдам бериш имконини беради.

Нега ота-оналар «Альмадея» клиникасини танлайдилар?

«Альмадея» клиникаси ривожланиш хусусиятлари бўлган болалар билан ишлаш бўйича катта тажрибага эга. Мутахассисларимиз РАС бўлган ҳар бир бола ўзига хос эканини ва индивидуал ёндашув талаб қилишини тушунадилар. Шунинг учун аутизмда нейропсихологик коррекция тайёр шаблон асосида эмас, балки диагностика натижалари, боланинг ривожланиш даражаси ва унинг ҳозирги эҳтиёжларидан келиб чиққан ҳолда ташкил этилади.

Биз нафақат машғулотларга, балки оила билан ишлашга ҳам эътибор қаратамиз. Ота-оналар бола билан уй шароитида ўзаро муносабат қилиш бўйича тавсиялар оладилар, бу натижаларни мустаҳкамлаш ва ривожланиш учун қулай муҳит яратишга ёрдам беради.

Агар фарзандингизга РАС ташхиси қўйилган бўлса ёки сиз ривожланишдаги ўзига хос хусусиятларни энди сезаётган бўлсангиз, мутахассисга ўз вақтида мурожаат қилиш унинг эҳтиёжларини яхшироқ тушуниш ва мос ёрдам дастурини танлашга ёрдам беради.