Сенсор интеграция бўйича мутахассислар

Сенсор интеграция бўйича мутахассисга бола товушлар, кийим, тегиниш, соч олдириш, бош ювиш, овқат, арғимчоқ, янги хоналарга ўта кескин реакция қилса ёки, аксинча, доимо кучли ҳисларни изласа: сакраса, айланса, полга йиқилса, буюмларга урилиб кетса, ўйинчоқларни қаттиқ сиқса ва тинч ўтира олмаса мурожаат қилинади.

«Альмадея» клиникасида сенсор интеграция бўйича мутахассислар РАС, СДВГ, ДЦП, ривожланиш кечикишлари, нутқ бузилишлари, хулқ-атвор, координация, диққат ва маиший кўникмаларда қийинчиликлари бўлган болалар билан ишлайдилар. Машғулотлар болани баҳолашдан сўнг индивидуал равишда танланади.

Болага қачон сенсор интеграция бўйича мутахассис керак

Сенсор қийинчиликлар кўпинча инжиқлик, ўжарлик, гиперактивлик ёки гапга қулоқ солмаслик каби кўринади. Аммо бола «гапга киришни истамагани» учун эмас, балки унинг асаб тизими ортиқча юклангани ёки, аксинча, зарур ҳисларни етарлича олмаётгани сабабли кескин реакция қилиши мумкин.

Қуйидаги ҳолатлар консультация учун сабаб бўлиши мумкин:

• бола кундалик товушлардан қулоқларини ёпади;
• соч олдириш, бош ювиш, тиш тозалашга тоқат қилмайди;
• кийим, чоклар, ёрлиқлар, пайпоқлардан безовта бўлади;
• арғимчоқ, зина, баландлик ва беқарор юзалардан қўрқади;
• доимо сакрайди, югуради, айланади;
• тез-тез йиқилади, қоқилади, мебелларга тегиб кетади;
• ҳаракат кучини яхши ҳис қилмайди;
• пластилин, қум, бўёқлар ва ёпишқоқ материалларни ёқтирмайди;
• жуда чекланган турдаги маҳсулотларни истеъмол қилади;
• машғулотларда тез чарчайди;
• стол атрофида тинч ўтира олмайди;
• шовқинли жойларга қийин мослашади;
• тез-тез ортиқча юкланади ва истерика қилади.

Шуни тушуниш муҳим: битта белгининг ўзи болада сенсор интеграция бузилиши аниқ борлигини англатмайди. Мутахассис умумий ҳолатни: ривожланиш, хулқ-атвор, ҳаракат, нутқ, уйқу, хавотирлик, соғлиқ ҳолати ва турли хил юкламаларга реакцияни баҳолайди.

Сенсор интеграция бўйича мутахассислар қайси болалар билан ишлайдилар

«Альмадея»даги сенсор интеграция бўйича мутахассислар сенсор хусусиятлари ривожланиш, ўқиш, хулқ-атвор, ҳаракат ёки маиший мустақилликка халақит бераётган болалар билан ишлайдилар. Булар ташхиси белгиланган болалар ҳам, ташхиси бўлмаган, аммо кундалик ҳаётда яққол қийинчиликларга дуч келаётган болалар ҳам бўлиши мумкин.

Кўпинча машғулотлар РАС, СДВГ, ДЦП, ЗПР, ЗПРР, ЗРР, алалия, координация бузилишлари, ҳаракатдаги ноқулайлик, хулқ-атвор қийинчиликлари, сенсор ортиқча юкланиш, овқат танлаш ва ўз-ўзига хизмат қилишда қийинчиликлари бўлган болалар учун фойдали бўлиши мумкин.

РАСда мутахассис кўпинча сенсор сезгирлик, товушлар, тегинишлар, кийим ва янги жойлардан қўрқиш, шунингдек сенсор ҳисларни фаол излаш билан ишлайди. СДВГда — фаолликни бошқариш, бир жойда ўтира олиш, ҳаракат ва диққат билан. ДЦПда — танани ҳис қилиш, мувозанат, координация ва ҳаракатда иштирок этиш билан. Нутқ ва ривожланиш кечикишларида — болани ўйин, мулоқот ва машғулотларга жалб қилиш билан ишлайди.

Мутахассис биринчи учрашувда нималарни баҳолайди

Биринчи учрашув боланинг сенсор профилини тушуниш учун керак. Мутахассис боланинг хонага қандай кириши, жиҳозларга қандай реакция қилиши, қандай ҳаракатланиши, мувозанатни сақлаши, тегинишларга муносабати, кўрсатмаларни бажариши, ўйнаши, бир фаолиятдан бошқасига ўтиши ва катталар билан мулоқот қилишини кузатади.

Баҳолаш вақтида мутахассис фақат хулқ-атворга эътибор бермайди. У бола ўз танасини қандай ҳис қилиши, қанчалик ишончли ҳаракатланиши, муайян ҳислардан қочиши ёки кучли юкламани излаши, қанчалик тез чарчаши, ҳаракатларни режалаштира олиши ва ёрдамга қандай муносабат билдиришини кузатади.

Ота-оналардан кундалик вазиятлар: кийиниш, овқатланиш, уйқу, сайр қилиш, болалар боғчаси ёки мактаб, истерикалар, қўрқувлар, машғулотлар, шовқин, соч олдириш, ювиниш, янги жойлар ва жисмоний фаолликка реакция ҳақида сўралади. Бу маълумотлар фақат мутахассис хонасида эмас, балки уй шароитида ҳам фойдали бўладиган дастурни танлашга ёрдам беради.

Сенсор интеграция машғулотлари қандай ўтади

Сенсор интеграция машғулотлари ўйин шаклида ўтади. Бола тебраниши, тирмашиши, эмаклаши, сакраши, мувозанат сақлаши, буюмларни ташиши, тўсиқлардан ўтиши, турли текстуралар билан ишлаши, координация ва ҳаракатга қаратилган топшириқларни бажариши мумкин.

Ташқаридан машғулот фаол ўйинга ўхшаб кўриниши мумкин, аммо мутахассис ҳар бир машқни муайян мақсад билан танлайди. Болага асаб тизимининг ҳисларни яхшироқ қайта ишлашига ёрдам берадиган, аммо ортиқча юкланишга олиб келмайдиган даражада юклама берилади.

Агар бола ҳаддан ташқари қўзғалса, интенсивлик камайтирилади. Агар у ҳаракат ёки тегинишдан қочса, юклама босқичма-босқич киритилади. Агар тез чарчаса, машғулот қисқа босқичларга бўлинади. Агар болага кўрсатмаларга амал қилиш қийин бўлса, машқлар соддароқ ва тушунарлироқ қилинади.

Сенсор интеграция хонаси

Сенсор интеграция хонаси — бола ҳаракат, тактил, вестибуляр ва проприоцептив юкламаларни хавфсиз равишда олиши мумкин бўлган махсус жиҳозланган макон. Жиҳозлар мутахассисга мувозанат, координация, танани ҳис қилиш, ҳаракат кучи ва сенсор таъсирларга мослашиш устида ишлашга ёрдам беради.

Хонада осма арғимчоқлар, гамаклар, юмшоқ модуллар, мувозанат тренажёрлари, тўплар, туннеллар, сенсор йўлакчалар, тактил материаллар, оғирлаштирилган буюмлар ва бошқа жиҳозлардан фойдаланилиши мумкин. Аммо жиҳозларнинг мавжудлиги эмас, балки мутахассис улардан қандай фойдаланиши муҳим.

Бир хил арғимчоқ бир бола учун фойдали бўлиши, бошқасида эса ортиқча юкланишга олиб келиши мумкин. Бир болага фаол ҳаракат керак бўлса, бошқаси аввал енгил тебранишга мослашиши зарур бўлади. Шунинг учун сенсор интеграция хонасидаги машғулотлар индивидуал дастур асосида ўтказилиши керак.

Сенсор интеграция бўйича мутахассис қандай вазифаларни ҳал қилади

Мутахассиснинг иши болага яшаш, ўқиш, ҳаракатланиш, ўйнаш ва оддий кундалик вазиятларни енгилроқ бажаришга ёрдам беришга қаратилган. Вазифалар боланинг ёши, ташхиси, сенсор профили ва оиланинг мурожаатига боғлиқ.

Машғулотларда қуйидагилар ривожлантирилиши мумкин:

• мувозанат ва координация;
• танани маконда ҳис қилиш;
• ҳаракат кучини назорат қилиш;
• ҳаракатларни режалаштириш;
• тегинишларга мослашиш;
• турли материалларни хотиржам қабул қилиш қобилияти;
• фаолликни бошқариш;
• диққат ва топшириққа жалб бўлиш;
• ўйинда иштирок этиш;
• маиший кўникмалар;
• логопед, нейропсихолог ёки педагог билан машғулотларга тайёргарлик.

Баъзан машғулотларнинг мақсади «барча хусусиятларни йўқотиш» эмас, балки болага атроф-муҳитга яхшироқ мослашиш, камроқ ортиқча юкланиш, хавфсизроқ ҳаракатланиш, талабларга хотиржамроқ муносабат билдириш ва оила ҳаётида фаолроқ иштирок этишга ёрдам беришдан иборат.