Болада кўришнинг бузилиши — бу фақат атроф-оламни қабул қилишдаги қийинчиликлар эмас, балки умумий ривожланиш учун жиддий хавф омилидир. Агар визуал ахборот мавжуд бўлмаса ёки бузилган бўлса, нутқ, моторика, тафаккур ва ҳиссий-иродавий соҳалар зарар кўради. «Альмадея» клиникасида биз кўришда муаммолари бўлган болалар учун комплекс реабилитация олиб борамиз — уларга дунёга мослашиш, атрофдагилар билан муносабат ўрнатиш ва ўз қобилиятларини очишда ёрдам берамиз.
Кимларга реабилитация керак
Реабилитация туғма ва орттирилган кўриш бузилишлари бўлган болалар учун айниқса муҳим. Булар қуйидаги болалар бўлиши мумкин:
- кўриш қобилияти тўлиқ ёки қисман йўқотилган болалар;
- қўлдаги кўриш қобилиятини ривожлантириш ва сақлаб қолиш керак бўлган кам кўрадиган болалар;
- амблиопия ("тентак кўз"), қайиш кўзлик, нистагм каби ташхисларга эга болалар;
- кўриш қабул қилиш чегараланганлиги сабабли нутқий ва руҳий ривожланиш кечикишига дучор бўлган чақалоқлар;
- офтальмологик операциялардан сўнг кўникмаларни тиклашга муҳтож болалар.
Агар бола “бироз кўради” ёки “шиймоя қилмайди” деса ҳам, кўриш билан боғлиқ муаммоларга шубҳа бўлса, имкон қадар эрта баҳолашдан ўтиш ва тузатувчи ишларни бошлаш муҳим.
Реабилитациянинг мақсад ва вазифалари
Бизинг вазифамиз — фақатгина кўриш бузилишини компенсация қилиш эмас, балки бола кўриш чекловларига қарамай тўлиқ ривожланиши мумкин бўлган шароитни яратишдир. Реабилитациянинг мақсадлари қуйидагиларни ўз ичига олади:
- альтернатив сезгилар — эшитиш, текисликни ҳис этиш, ҳаракат сезгирлигини ривожлантириш, бу кундалик ҳаётда кўриш ўрнини босишга ёрдам беради;
- қўлдаги кўриш қобилияти сақланган бўлса, уни сақлаш ва машқ қилиш;
- кўриш-кекинлик тафаккури ва тасаввурни ривожлантириш — бу маконда йўналиш олиш, ёзиш ва ўқиш учун муҳимдир;
- бошланғич ва таълимга тайёрловчи кўникмаларни шакллантириш — бинода йўналиш, ўз-ўзига хизмат қилиш, мактабга тайёргарлик;
- ҳиссий ҳолат ва ишончни мустаҳкамлаш — ўз-ўзига ва ўз хусусиятига нисбатан ижобий муносабатни шакллантириш.
Биз бола ўзига ишонган, хавфсиз ҳис қилган ва иложи борича мустақил бўлган ҳолда ўсишини таъминлашга интиламиз.
Реабилитация қандай ўтади
Кўриш бузилишларида ривожланишнинг бир нечта соҳалари жабр кўргани сабабли бола билан ишлашда мультидисциплинар жамоа иштирок этиши жуда муҳим. Реабилитация дастурига қуйидаги мутахассислар кириши мумкин:
- Логопед — нутқни, тушунишни, эшитиш орқали қабул қилишни ва фаол луғавий захирани ривожлантиришда ёрдам беради.
- Нейропсихолог — диққат, хотира, тафаккур, кўриш-кекинлик тасаввурларини ривожлантиради.
- Эрготерапевт — кийиниш, овқатланиш, тозалик, предметлар билан муомала қилиш каби кундалик фаолият кўникмаларига ўргатади.
- Жисмоний терапевт — ҳаракат функциялари, координация ва мувозанат устида ишлайди.
- Психолог — ҳиссий соҳани қўллаб-қувватлайди, қўрқув, хавотир ва ёлғизлик ҳисси билан курашишга ёрдам беради.
Ҳар бир машғулот ўйин шаклида ташкил қилинади, боланинг ёши ва қабул қилиш хусусиятларига мос равишда адаптация қилинади — шунда у ўзини қулай ҳис қилади, тушунади ва қизиқади.
Нега эрта бошлаш муҳим
Кўриш анализатори — кичик бола атроф-оламни англайдиган асосий воситалардан бири. Кўриш пасайганда, мияга кириб борадиган ахборот оқими кескин чекланади. Бу нутқ, когнитив функциялар, моторика ва ҳатто хулқ-атворда кечикишларга олиб келиши мумкин.
Эрта реабилитация қуйидагиларни таъминлайди:
- анча кучли орқада қолишлар шаклланишидан аввалоқ альтернатив қабул қилиш каналларини фаоллаштириш;
- эшитиш ва сезиш ҳисларига таянишни шакллантириш ва уларни дунёга «асосий йўл» қилиш;
- янги макондан қўрқиш, хавотир, мустақилликдан воз кечиш каби иккиламчи бузилишларни олдини олиш;
- таълим ва ижтимоийлашувга тайёрлаш — айниқса боғча ёки мактабга тайёргарликда жуда муҳим.
Иш қанчалик эрта бошланса, болага навбатдаги ҳаёт босқичига енгил ва ишончли ўтиш шунчалик осон бўлади.
Реабилитация очадиган имкониятлар
Кўриш бузилишлари билан боғлиқ реабилитация — бу фақатгина «тузатиш» эмас, балки ривожланиш ва мустақиллик сари йўлдир. Мутахассислар ёрдамида бола:
- маконда йўналишни, қаерда эканлигини тушуниш ва атроф-муҳит билан қандай ўзаро муносабат ўрнатишни ўрганади;
- кўриш чекловига қарамай нутқ, тафаккур ва моторикани ўзлаштиради;
- ўзига ишончли бўлиб боради, синаб кўради, тадқиқ қилади, савол беради ва мулоқотга киради;
- ўз қобилиятларини очиш имконига эга бўлади — мусиқа, математика, тактил фаолиятлар ёки мантиқий фикрлаш соҳаларида;
- жамиятга мослашади, боғча, умумтаълим ёки махсус мактабга бора олади, жамоанинг бир қисмига айланади.
«Альмадея» клиникасида биз ишонамиз: ҳар бир бола ривожлана олади, ўсади ва ҳаётда фаол иштирокчи бўлади — агарда унинг йўли одатдагидан фарқ қилса ҳам. Бизнинг мутахассислар фарзандингизга қийинчиликларни енгиш, ички ресурсларни очиш ва дунё билан мулоқотдан хурсанд бўлишни ҳис этишда ёрдам беради.
Add new comment